• Home
  • ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਹੌਲਦਾਰ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਮਾਂਗੀਆਂ

ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਹੌਲਦਾਰ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਮਾਂਗੀਆਂ

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਬਣ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਪੈਨਸ਼ਨਕਾਰ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਵਿਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕਾਰਨ ਪੈਨਸ਼ਨ ਜ਼ਬਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਸਬੰਧੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਬਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਾਬਕਾ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾਉਂਦਿਆਂ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਕਰਵਾ ਲਈ ਪਰ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਖਾਤਰ ਕੀਤੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਮੁੱਲ ਪਵਾਉਣਾ ਸਮਝਦਿਆਂ ਪੈਨਸ਼ਨ ਬਹਾਲੀ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਪਾਸ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨੀ ਉਚਿਤ ਨਾ ਸਮਝੀ। ਦੋ ਕੁ ਸਾਲ ਬੀਤਣ ਪਿੱਛੋਂ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ ਸੰਗੀਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨਦਿਆਂ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੈਨਸ਼ਨ ਬਹਾਲੀ ਲਈ ਦਰਖਾਸਤ ਦੇਣੀ ਤਾਂ ਮੰਨ ਲਈ ਪਰ ਬੇਨਤੀ ਪੱਤਰ ਰਵਾਇਤੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿਚ ਲਿਖਣ ਦੀ ਥਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮੌਲਿਕ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਨੂੰ ਮਿਤੀ 25 ਨਵੰਬਰ, 1929 ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਦਰਖਾਸਤ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਇਕ ਧਾਰਮਿਕ ਅੰਦੋਲਨ ਸਮਝਦਿਆਂ ਇਸ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਕੋਈ ਕਸੂਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ...ਜਦੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਗਵਰਨਰ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਐਕਟ ਉੱਤੇ ਅਮਨਪੂਰਵਕ ਅਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੇ ਸਾਰੇ ਕਸੂਰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਐਲਾਨ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਹੀ ਹੋਰਨਾਂ ਪੈਨਸ਼ਨਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪੈਨਸ਼ਨਾਂ ਬਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਵੀ ਬਹਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। '
ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਲਾਹੌਰ ਨੇ ਵੀ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਇਹ ਦਰਖਾਸਤ ਦੋ ਸਾਲ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹੀ। ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬੇਨਤੀ ਪੱਤਰ ਵਿਚਲੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਨਵੰਬਰ, 1931 ਵਿਚ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦਰਖਾਸਤ ਇਸ ਟਿੱਪਣੀ ਨਾਲ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਪਾਸੋਂ 'ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਆਚਰਣ ਰੱਖਣ' ਬਾਰੇ ਭਰੋਸਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਦਰਖਾਸਤ ਫਾਰਮ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ। ਸਥਾਨਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਕੇ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦਰਖਾਸਤ ਮੁੜ ਮਾਰਚ, 1932 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪੁੱਜਦੀ ਕੀਤੀ। ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦਰਖਾਸਤ ਦਫ਼ਤਰੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀਆਂ ਵਿਚ ਪੈ ਗਈ। ਅੰਤ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਸਤੰਬਰ, 1934 ਵਿਚ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਬਹਾਲੀ ਲਈ ਕਮਾਂਡਰ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦਸੰਬਰ, 1929 ਤੋਂ ਬਹਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੇਜ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ-ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਇਕ ਧੀ ਜਸਵੰਤ ਕੌਰ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਪਾਈ ਲੀਹ ਦਾ ਅਨੁਕਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਫੌਜ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ। ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕੈਪਟਨ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੀ ਅਪੀਲ ਉੱਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਬੰਦੀਖ਼ਾਨੇ ਵਿਚ ਰਿਹਾ। ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਵਿਚੋਂ ਮੇਜਰ ਦੇ ਪਦ ਉੱਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਇਆ। ਹੌਲਦਾਰ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੋਤਰਾ ਸ: ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ, ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆ (ਅਮਰੀਕਾ) ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਹੈ।
ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਿਛਲੀ ਉਮਰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਹੀ ਬਤੀਤ ਕੀਤੀ। ਅਕਾਲੀ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਪਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਤਪਰ ਰਿਹਾ। ਫਲਸਰੂਪ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਚੰਗੀ ਪੈਂਠ ਬਣੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਬਾਰਸੂਖ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਵਾਦ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ, ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਾਲਸੀ ਲਈ ਹੌਲਦਾਰ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਦੀਆਂ। ਨਿਰਪੱਖ ਸੋਚ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਜੋ ਵੀ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ, ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ। ਕਈ ਵਾਰ ਇੰਜ ਵੀ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਹਾਰਨ ਵਾਲੀ ਧਿਰ ਨੇ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਸੁਣਾਏ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਲੋਅ ਵਿਚ ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਬਣਦੀ ਰਕਮ ਬਾਰੇ ਔਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਨਿਰਣੇ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਅਜਿਹੀ ਅਦਾਇਗੀ ਆਪਣੇ ਪੱਲਿਓਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਨੇ ਇਲਾਕਾ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਹੌਲਦਾਰ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧਾਈ।
ਹੌਲਦਾਰ ਮੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਹੀ 1963 ਦੇ ਲਗਪਗ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋਇਆ